Mart de Kruif: Op het kruispunt van oorlog en vrede

Op woensdag 17 juni gaf Mart de Kruif een lezing om te duiden wat de huidige toestand in de wereld betekent voor Europa, ons land en haar burgers, in een uitverkocht Betje Wolff Auditorium van de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg.

Mart de Kruif is cum laude afgestudeerd aan de Koninklijke Militaire Academie. Later volgde hij ook de Führungsakademie van de Bundeswehr en het United States Army War College. Hij doorliep verschillende functies bij de Koninklijke Landmacht, o.a. als luitenant-generaal en werd in 2007 benoemd tot brigadegeneraal van de 43^eGemechaniseerde Brigade, waar hij initiator was het nieuwe CP-concept (Operationeel Stafconcept). In 2008 werd hij bevorderd tot generaal-majoor en op dezelfde dag werd hij ISAF-commandant voor Zuid-Afghanistan, een troepenmacht van 45.000 manschappen. Tijdens zijn loopbaan is hij veelvuldig onderscheiden, zowel nationaal als internationaal. Sinds de invasie van Rusland in Oekraïne heeft hij zich ontwikkeld tot een van de bekendste analisten op radio en tv van deze oorlog en de recente oorlogen in het Midden-Oosten. Daarbij valt zijn heldere taalgebruik en brede duiding op, zoals ook op deze avond weer bleek.

Onderstaand een aantal onderwerpen in willekeurige volgorde, die de presentatie vormden, waarin ook de vragen van het publiek zijn meegenomen. Ondanks zijn imposante loopbaan begon MdK zijn presentatie als gewone jongen, met lang haar op een Puch. Op school haalde hij voornamelijk onvoldoendes, met uitzondering van sport met een 9, en geschiedenis met een 10, dat volgens zijn broer, inmiddels geschiedenisleraar dan weer niet kan. Zijn kennis van geschiedenis komt gedurende de avond regelmatig terug, ook tijdens de vragensessie, waarbij hij bijna 1.000 jaar teruggaat in de tijd en verwijst naar de kruistochten. Tijdens de vragensessie refereert hij nog eens aan het belang van geschiedenis komt hij terug op het belang van geschiedenis, het belang is tussen de jaartallen en gebeurtenissen verbanden te kunnen leggen.

Oorlog

Oorlog is een verschrikkelijk iets en dient zo veel mogelijk te worden voorkomen. Een commandant en zijn manschappen weten wat oorlog is, het is het laatste middel om te worden ingezet. De militaire leiding adviseert en de politiek bepaalt, hoe moeilijk dat ook is. Verschillen van mening blijven te allen tijde binnenkamers.

Ook vredesmissies kennen risico’s, een aangrijpend moment in de presentatie is het filmpje van een aan aantal militairen dat op een bermbom is gereden en de interviews met de betrokkenen. Een van de vragen was: Heeft de missie zin gehad? Ja, 1,5 miljoen jongens en meisjes hebben kennis gemaakt met onderwijs, er zijn belangrijke dingen gezaaid die op enig moment opkomen. Jaarlijks vindt op 4 mei op tal van plaatsen de nationale dodenherdenking plaats, belangrijk, maar gedenken doe je ook door te denken aan de toekomst (!).  

“Het probleem, het echte probleem,

was dus niet wat onze vijanden deden, maar wat onze vrienden deden.”

* Hannah Arendt, Linden, DE, 1906 – New York City, US, 1975 *

Totalitaire regimes

De meningen verschillen wat nu precies een totalitair regime is (Noord-Korea), de meeste extreme vorm van dictatuur. Maar varianten als autocratie, oligarchie, plutocratie, theocratie, eenpartijstaat of militaire dictatuur delen allemaal meerdere indicatoren uit het volgende, waarbij opgemerkt dient te worden dat ook ons land partijen kent die sympathiseren met sommige onderdelen: 

–       Gebruik militair vermogen is normaal

–       Inzet krijgsmacht in eigen land

–       Aantasting vrije pers

–       Beperking academische vrijheid

–       Controleren persoonlijke vrijheid

–       Beinvloeden onafhankelijke rechtstaat

–       Ophemelen verleden

–       Creëren gemeenschappelijke vijand

–       Ontwijken parlement

–       Structurele desinformatie

Diversiteit en Professionaliteit

De ISAF-missie in Zuid-Afghanistan had 39.166 manschappen en werd later uitgebreid tot 45.000. Er waren 24 deelnemende landen, met één doel en één taal. Op de vraag of dit niet moeilijk is komt een simpel antwoord: Piece of cake. Als je hetzelfde doel hebt en vertrouwen komt de rest vanzelf. Mensen die voor een internationale organisatie, in het bedrijfsleven of een ngo, hebben gewerkt zullen dit herkennen. Vervolgens maakt hij een stap naar een voetbalclub van jongeren op Spangen, waar veel nationaliteiten samenkomen. Zodra een speler iets verkeerds zegt tegen de scheidsrechter of zich misdraagt wordt deze gewisseld.

Leiderschap

Aan het begin van zijn presentatie refereert MdK al aan staatsmanschap, aan Konrad Adenauer, Jean Monnet en Robert Schuman. De voormalige vijanden Duitsland en Frankrijk die in 1950 aan de wieg stonden van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de voorloper van de EEG.   

Op het scherm een slide met de tekst: “Leiderschap is vragen om problemen. Niet om Applaus.” In het huidige tijdsgewricht lijkt het alsof in het traditionele westen, steeds meer burgers teleurgesteld raken in hun leiders. Een deel van de burgers denkt dat de democratie niet meer werkt. MdK legt uit dat er een verschil is in leiders en machthebbers, tussen democratie en dictatuur. Daarbij refereert hij aan de toepspraak van zijn voormalig collega Peter van Uhm op donderdag 20 november 2025, tijdens een Bijzondere Verenigde Vergadering van de Eerste en Tweede Kamer in de Grote Kerk van Den Haag, die volgens de media op de aanwezige 600 genodigden veel indruk maakte. “Gij zult geen dader, geen slachtoffer, maar ook geen toeschouwer zijn.” Hij raakt aan de kern dat politici vooral “denken een aan de volgende verkiezingen” terwijl “staatslieden denken aan de volgende generatie” en roept politici op bij de laatste groep te willen horen. Leider zijn is risico’s nemen. Het is ook integriteit, het goede doen als niemand kijkt. Op de vraag wie een goede leider is, zegt MdK dat dit een voorspelbare leider is. Poetin is een probleem, maar wel voorspelbaar, daar kun je naar handelen. De 47^e president van Amerika is dat niet.

“Het grootste strategische risico dat westerse democratieën lopen, met Nederland als exponent, is dat het geloof in de democratie en de daarbij behorende waarden structureel en gericht worden ondergraven en aangetast met als doel de democratie te vervangen door autoritaire systemen welke geloven in het recht van de sterkste.”

Uit Afghanistan neemt hij een opmerkelijke les mee. Daar krijgt hij te horen dat Nederland tot de top-5 in de wereld behoort op tal van terreinen, maar jullie klagen alleen maar. Waarbij hij opmerkt dat een paar maanden na terugkomst hij bijna hetzelfde doet. Laat ons beseffen wat we hebben, en samenwerken om belangrijke verworvenheden zeker te stellen voor de toekomst. 

De relatie met Amerika

Ondanks de onstuimige situatie sinds het aantreden van de 47^e Amerikaanse president, op 20 januari 2025, heeft MdK vertrouwen dat met de opvolging van een nieuwe president, het beter zal worden. Maar dat neemt niet weg dat Europa veel meer zelf kan en moet doen, maar de NAVO blijft een belangrijk pijler in onze verdediging, met name als het om de nucleaire paraplu gaat. Dat geld ook voor de aankoop van wapens van Amerikaanse leveranciers. De vraag is wat er met de Midterms gebeurt op 3 november a.s. Als de Republikeinen winnen, blijft alles nog 2 jaar hetzelfde, als de Democraten winnen en de Republikeinen erkennen hun verlies, volgt een verandering, maar als de Republikeinen een winst van de Democraten niet erkennen, dan ontstaat er een onvoorspelbare situatie.

“Het einde van de democratie en de nederlaag van de Amerikaanse Revolutie zullen plaatsvinden wanneer de regering in handen valt van instellingen en kapitaalkrachtige bedrijven.”

* Thomas Jefferson (1743 – 1826) in 1816, 3e president van Amerika *

Lessons Learned

Regelmatig worden er vergelijkingen gemaakt met de jaren dertig, maar MdK stelt dat de situatie nu echt anders is. We kennen een grote welvaart, we hebben veel meer kennis en middelen. 

In Nederland behoren we tot de top in het maken van analyses, maar vervolgens doen we er niets mee. Een goed voorbeeld lijken mij de parlementaire enquêtecommissies. MdK refereert aan de nu lopende parlementaire enquêtecommissie corona. Waarom duurt het vijf jaar voor die plaats vindt, kan het niet sneller en compacter.

Vrijheid   

De presentatie van MdK laat duidelijk zien dat vrijheid en vrede allesbehalve vanzelfsprekendheid zijn. Aan het eind stelt MdK de vraag: Wat is Vrijheid? We hebben ervoor gevochten, we hebben er in de loop der jaren hard aan gewerkt, vooral de generatie van en na de oorlog, maar we zijn een beetje in slaap gesust. Vrijheid is een onderdeel van de  democratie, het vergt onderhoud, alertheid en inspanning om in stand te houden. Het is iets wat inzet vergt van alle ons allemaal, overheid, bedrijven en burgers. Zo zou ik de presentatie van MdK willen samenvatten. Het is duidelijk waar we vandaan komen, waar we staan, wat de bedreigingen zijn en wat ons te doen staat. Hij laat meermaals zien dat we niet alleen de vraag moeten stellen of iets kan, maar vooral ook dingen moeten doen. Als militairen niet duidelijk zijn, kost dat mensenlevens. Als politici niet duidelijk zijn kost dat geld, soms veel geld, maat het ondermijnt ook het vertrouwen in de democratie. De kracht van Mdk is niet alleen maar zijn helderheid maar ook dat hij erin slaagt ze in een brede context te duiden.

Een van de vragen was: Heeft u politieke ambities? Jet antwoord is een duidelijk nee, hij acht zich daar ook niet geschikt voor. Het zou mooi zijn als een aantal politici zijn heldere manier van spreken en als voorbeeld zouden nemen.

Op 26 oktober 2024 hield Arend Jan Boekestijn een lezing over 80 Jaar Vrede (https://vrijegedachten.eu/wugh-191223-geo-politiek-1/). Ook Caroline de Gruyter schrijft daar uitgebreid over in haar laats verschenen boek met de toepasselijke titel Zondagskinderen. De boekbespreking volgt de komende dagen.

Frans Gzella, 23 juni 2026.